Dari Paran ke Ibadah Haji: Bagaimana Umat Islam Melihat Haji sebagai Penggenapan Nubuat Purba

Selama berabad-abad, para pengkaji Bible memberikan perhatian kepada satu ayat dalam ucapan berkat terakhir Nabi Musa. Dalam Ulangan 33:2, tertulis:

“TUHAN datang dari Sinai, dan terbit dari Seir kepada mereka; Dia bersinar dari Gunung Paran, dan datang bersama sepuluh ribu orang kudus. Dari tangan kanan-Nya datang hukum yang menyala-nyala bagi mereka.”

Dalam tafsiran Islam, ayat ini bukan sekadar ungkapan puisi. Sebaliknya, ia dilihat sebagai satu rangkaian nubuat tentang kedatangan para nabi.

⛰️ Tiga Gunung, Tiga Nabi

Ayat tersebut menyebut tiga tempat yang dikaitkan dengan penzahiran petunjuk Tuhan.

1. Sinai – Nabi Musa

Gunung Sinai terkenal sebagai tempat Nabi Musa menerima Taurat daripada Allah.

2. Seir – Nabi Isa: Hubungan Edom dengan Agama Kristian dalam Kesusasteraan Yahudi

Seir ialah kawasan pergunungan Edom, di selatan Laut Mati. Dalam tafsiran sesetengah sarjana Islam, Seir dikaitkan dengan Nabi Isa dan kemunculan agama Kristian.

Walaupun Bible tidak secara langsung menyatakan bahawa Nabi Isa pernah berdakwah di Gunung Seir, terdapat satu hubungan menarik dalam kesusasteraan Yahudi kuno yang mengaitkan Edom dengan Rom dan, kemudiannya, dunia Kristian.

Dalam Bible, Edom merupakan nama lain bagi keturunan Esau, saudara kembar Nabi Yakub. Gunung Seir pula dikenal pasti sebagai kawasan kediaman bangsa Edom, seperti yang disebut dalam Kejadian 36:8.

3. Paran – Nabi Muhammad

Tempat ketiga yang disebut ialah Gunung Paran, tempat cahaya Tuhan dikatakan bersinar.

Di manakah Paran?

Bible memberikan satu petunjuk penting.

Dalam Kejadian 21:21, dinyatakan mengenai Nabi Ismail, putera Nabi Ibrahim dan Hajar:

“Dia tinggal di padang gurun Paran.”

Dalam kajian geografi Bible, Paran lazimnya dikaitkan dengan kawasan padang gurun di sekitar Semenanjung Sinai dan kawasan berdekatan.

Namun, dalam tradisi Islam, Paran turut dikenal pasti dengan kawasan Hijaz di Semenanjung Arab, tempat terletaknya kota Makkah. Nama Faran juga digunakan dalam sebahagian tradisi geografi Arab bagi merujuk kepada kawasan pergunungan sekitar Makkah.

Berdasarkan tafsiran ini, susunan dalam Ulangan 33:2 difahami sebagai:

Sinai untuk Nabi Musa, Seir untuk Nabi Isa, dan Paran untuk Nabi Muhammad.

Bahagian seterusnya dalam ayat tersebut dianggap menguatkan lagi tafsiran ini:

“Dia datang bersama sepuluh ribu orang kudus. Dari tangan kanan-Nya datang hukum yang menyala-nyala.”

Menurut sejarah Islam, ketika Nabi Muhammad kembali ke Makkah selepas berhijrah ke Madinah, baginda memimpin kira-kira 10,000 orang sahabat.

Peristiwa pembukaan Makkah pada tahun 630 Masihi berlaku dengan pertumpahan darah yang relatif kecil.

Bagi sebahagian pentafsir Islam, kedatangan Nabi Muhammad bersama 10,000 pengikutnya mempunyai persamaan yang menarik dengan gambaran dalam Ulangan 33:2.

Mereka juga mengaitkan ungkapan tentang hukum yang datang bersama rombongan tersebut dengan syariat Islam yang dibawa oleh Nabi Muhammad.

✨ Yesaya 60: Cahaya yang Menyinari Kedar

Menurut sebahagian sarjana Islam, nubuat dalam Ulangan 33:2 mempunyai hubungan dengan Yesaya 60:1–7.

Petikan tersebut menyatakan:

“Bangkitlah, bersinarlah, kerana terangmu telah datang… Segala kawanan kambing domba Kedar akan dikumpulkan kepadamu, domba-domba jantan Nebayot akan melayani engkau. Semuanya akan diterima di atas mezbah-Ku, dan Aku akan memuliakan rumah kemuliaan-Ku.”

Petikan ini penting dalam tafsiran Islam kerana tiga perkara.

Pertama: Kedar dan Nebayot ialah keturunan Nabi Ismail

Nama Kedar dan Nebayot bukanlah nama yang muncul secara kebetulan.

Menurut Kejadian 25:13, kedua-duanya merupakan putera Nabi Ismail.

Nebayot ialah putera sulung Ismail, manakala Kedar ialah putera keduanya.

Dalam sejarah Bible, Kedar dikaitkan dengan suku-suku Arab yang hidup secara berpindah-randah di kawasan padang pasir.

Sebahagian tradisi Islam turut menghubungkan keturunan Ismail dengan masyarakat Arab di Hijaz, termasuk Makkah.

Oleh itu, apabila Yesaya menyebut Kedar dan Nebayot, sebahagian pentafsir Islam melihatnya sebagai petunjuk kepada keturunan Nabi Ismail di Semenanjung Arab.

Kedua: Korban haiwan dan ibadah Haji

Perhatikan apa yang dinyatakan dalam Yesaya.

Kawanan ternakan Kedar akan dikumpulkan, manakala domba-domba Nebayot akan dipersembahkan di atas mezbah Tuhan.

Bagi sebahagian pentafsir Islam, gambaran ini mempunyai persamaan dengan ibadah korban ketika musim Haji.

Setiap tahun, umat Islam dari seluruh dunia berkumpul di Makkah untuk menunaikan ibadah Haji.

Pada Hari Raya Aidiladha, haiwan seperti kambing, biri-biri, lembu dan unta disembelih sebagai ibadah korban.

Di Mina, berhampiran Makkah, penyembelihan haiwan korban merupakan sebahagian daripada amalan yang berkaitan dengan ibadah Haji.

Oleh itu, dalam tafsiran Islam, gambaran tentang kawanan ternakan Kedar yang dikumpulkan untuk dipersembahkan kepada Tuhan dilihat mempunyai persamaan dengan ibadah korban yang dilakukan oleh umat Islam.

Namun, hubungan ini merupakan satu tafsiran teologi, bukannya sesuatu yang dinyatakan secara langsung dalam teks Yesaya.

Ketiga: Rumah Tuhan yang dimuliakan

Yesaya 60:7 diakhiri dengan ungkapan:

“Aku akan memuliakan rumah kemuliaan-Ku.”

Dalam tafsiran Islam, rumah yang dimuliakan itu boleh dikaitkan dengan Kaabah di Makkah.

Kaabah dikenali dalam Islam sebagai Baitullah, iaitu Rumah Allah.

Menurut al-Quran, Nabi Ibrahim dan Nabi Ismail bersama-sama meninggikan asas Kaabah sebagai tempat manusia menyembah Allah Yang Maha Esa.

Surah al-Baqarah 2:127 menyatakan:

“Dan ketika Ibrahim bersama Ismail meninggikan asas-asas Baitullah, mereka berdoa: Wahai Tuhan kami, terimalah daripada kami amalan kami. Sesungguhnya Engkaulah Yang Maha Mendengar lagi Maha Mengetahui.”

Dalam tafsiran ini, tiga gambaran dalam Yesaya 60 dilihat saling berkaitan: keturunan Ismail, penyembelihan haiwan korban, dan rumah Tuhan yang dimuliakan.

Kesemuanya dianggap mempunyai hubungan dengan ibadah Haji yang berpusat di Kaabah.

Selain itu, ungkapan “Bangkitlah, bersinarlah” dalam Yesaya 60 turut dibandingkan dengan ungkapan “Dia bersinar dari Gunung Paran” dalam Ulangan 33:2.

Bagi sebahagian pentafsir Islam, kedua-duanya menggambarkan kedatangan cahaya petunjuk Tuhan yang akhirnya tersebar dari Semenanjung Arab.

💧 Kisah Hajar dan Nabi Ismail di Padang Gurun

Hubungan antara Paran dan ibadah Haji juga dikaitkan dengan kisah Hajar dan Nabi Ismail dalam Kitab Kejadian.

Menurut Kejadian 21, Hajar dan puteranya, Ismail, berada di kawasan padang gurun dengan bekalan air yang semakin habis.

Apabila air mereka kehabisan, Hajar berasa sangat sedih kerana bimbang anaknya akan mati kehausan.

Namun, Tuhan mendengar tangisan dan suara Ismail.

Kejadian 21:17–18 menyatakan:

“Allah mendengar suara anak itu… Bangunlah, angkatlah anak itu dan peganglah dia dengan tanganmu, kerana Aku akan menjadikannya suatu bangsa yang besar.”

Kemudian, dalam Kejadian 21:19, Tuhan membuka mata Hajar sehingga dia melihat sebuah telaga.

Hajar mengambil air daripada telaga tersebut dan memberikannya kepada Ismail.

Kejadian 21:20–21 seterusnya menyatakan bahawa Tuhan menyertai Ismail ketika dia membesar, dan Ismail tinggal di padang gurun Paran.

Telaga Zamzam dalam tradisi Islam

Dalam tradisi Islam, kisah Hajar dan Ismail dikaitkan dengan kemunculan telaga Zamzam di Makkah.

Menurut riwayat Islam, ketika Hajar mencari air untuk anaknya, beliau berulang-alik antara dua bukit, iaitu Safa dan Marwah.

Allah kemudian mengurniakan air Zamzam sebagai rahmat kepada Hajar dan Ismail.

Sehingga hari ini, telaga Zamzam masih menjadi sebahagian daripada sejarah suci Makkah.

Jemaah Haji dan Umrah meminum air Zamzam sebagai mengingati pertolongan Allah kepada keluarga Nabi Ibrahim.

Mereka juga melakukan ibadah sa’i, iaitu berjalan berulang-alik sebanyak tujuh kali antara Safa dan Marwah.

Amalan ini mengingati usaha Hajar mencari air untuk menyelamatkan anaknya.

Walaupun Bible tidak menamakan telaga dalam Kejadian 21 sebagai Zamzam, tradisi Islam menghubungkan kisah tersebut dengan peristiwa yang berlaku di Makkah.

🕋 Ibadah Haji sebagai Penggenapan Janji kepada Ismail

Dalam Kejadian 21:18, Tuhan berjanji bahawa Ismail akan menjadi suatu bangsa yang besar.

Dalam perspektif Islam, janji ini mempunyai makna yang sangat penting.

Nabi Ismail bukan sahaja dianggap sebagai nenek moyang kepada sebahagian masyarakat Arab, malah baginda turut memainkan peranan penting dalam sejarah ibadah kepada Allah Yang Maha Esa.

Menurut al-Quran, Nabi Ibrahim dan Nabi Ismail membina Kaabah sebagai pusat penyembahan Tuhan.

Kemudian, melalui Nabi Muhammad, ajaran tauhid yang dikaitkan dengan Nabi Ibrahim dipulihkan dan disebarkan kepada seluruh manusia.

Hari ini, umat Islam daripada pelbagai bangsa dan negara berkumpul di Makkah untuk menunaikan ibadah Haji.

Mereka mengelilingi Kaabah, melakukan sa’i antara Safa dan Marwah, meminum air Zamzam serta melaksanakan ibadah korban.

Semua amalan ini mempunyai hubungan yang mendalam dengan sejarah Nabi Ibrahim, Hajar dan Nabi Ismail dalam tradisi Islam.

Bagi sebahagian pentafsir Islam, ibadah Haji bukan sekadar upacara keagamaan tahunan.

Sebaliknya, ia dilihat sebagai kesinambungan sejarah kenabian yang bermula sejak zaman Nabi Ibrahim.

🌍 Tiga Kitab, Satu Rangkaian Nubuat

Apabila ketiga-tiga petikan Bible ini dibaca bersama, sebahagian pentafsir Islam melihat satu rangkaian yang menarik.

Kejadian 21 menceritakan bagaimana Tuhan menyelamatkan Ismail di padang gurun dan menjanjikan bahawa baginda akan menjadi suatu bangsa yang besar.

Ulangan 33:2 menyebut cahaya Tuhan yang bersinar dari Gunung Paran serta kedatangan bersama sepuluh ribu orang kudus.

Yesaya 60:1–7 menggambarkan kedatangan cahaya, perhimpunan kawanan ternakan Kedar dan Nebayot, serta pemuliaan rumah Tuhan.

Dalam tafsiran Islam, ketiga-tiga petikan ini boleh dihubungkan dengan sejarah Nabi Ismail, kedatangan Nabi Muhammad dan ibadah Haji di Makkah.

Walau bagaimanapun, tafsiran ini berbeza daripada pandangan utama dalam tradisi Yahudi dan Kristian.

Dalam konteks asalnya, Ulangan 33:2 lazimnya difahami sebagai gambaran penzahiran Tuhan kepada bangsa Israel, manakala Yesaya 60 biasanya ditafsirkan sebagai nubuat tentang kemuliaan dan pemulihan Yerusalem.

Oleh itu, hubungan petikan-petikan tersebut dengan Makkah dan ibadah Haji merupakan pembacaan khusus dari perspektif teologi Islam.

Kesimpulan: Dari Paran ke Makkah

Dalam perspektif Islam, sejarah Nabi Ismail tidak berakhir di padang gurun Paran.

Sebaliknya, kisah tersebut menjadi permulaan kepada satu perjalanan keagamaan yang berterusan sehingga hari ini.

Janji Tuhan kepada Ismail, kisah Hajar mencari air, pembinaan Kaabah oleh Nabi Ibrahim dan Nabi Ismail, serta kedatangan Nabi Muhammad dilihat sebagai sebahagian daripada satu rangkaian sejarah tauhid.

Setiap tahun, apabila jutaan umat Islam berkumpul di Makkah, mereka bukan sahaja menunaikan kewajipan agama.

Mereka juga menghidupkan kembali ingatan terhadap perjuangan Nabi Ibrahim, Hajar dan Nabi Ismail.

Dalam tafsiran Islam, cahaya yang disebut bersinar dari Paran dalam Ulangan 33:2 akhirnya dikaitkan dengan kedatangan Nabi Muhammad, manakala gambaran tentang Kedar, Nebayot dan rumah Tuhan dalam Yesaya 60 dilihat mempunyai persamaan dengan ibadah Haji di Makkah.

Dengan demikian, ibadah Haji dilihat bukan sekadar perjalanan ke sebuah kota suci, tetapi juga sebagai lambang kesinambungan agama tauhid Nabi Ibrahim yang dipulihkan melalui Islam.

Dari padang gurun Paran kepada Kaabah di Makkah, kisah Nabi Ismail terus hidup dalam ibadah jutaan umat Islam hingga ke hari ini.