Allah dan Yahweh: Nama Tuhan dalam Bahasa Semitik dan Misteri Sebutan yang Hilang

Satu nama Tuhan yang masih disebut oleh masyarakat Semitik sejak zaman dahulu hingga hari ini. Satu lagi nama yang sebutan asalnya tidak lagi dapat dipastikan. Perbezaan inilah yang menjadi salah satu persoalan menarik dalam sejarah bahasa dan agama.

Nama Tuhan yang Merentasi Zaman

Dalam bahasa Arab, Tuhan disebut sebagai Allah. Namun, perkataan yang berkaitan dengannya bukan hanya terdapat dalam bahasa Arab.

Menurut ahli bahasa Arab klasik, perkataan Allah berasal daripada al-Ilah, yang bermaksud “Tuhan”, daripada perkataan ilah yang bermaksud tuhan atau sesuatu yang disembah.

Asal usul perkataan ini mempunyai hubungan dengan bahasa-bahasa Semitik purba.

Dalam keluarga bahasa Semitik, terdapat akar kata ’L yang berkaitan dengan konsep ketuhanan.

Daripada akar kata ini, muncul pelbagai perkataan yang mempunyai hubungan bahasa:

* Bahasa Akkadia: Ilum

* Bahasa Ugarit dan Kanaan: Ilu / El

* Bahasa Ibrani: El, Eloah, Elohim

* Bahasa Aram: Elah, Elaha, Alaha

* Bahasa Suryani: Alaha

* Bahasa Arab: Ilah → Allah

Encyclopaedia Britannica edisi 1911 turut menjelaskan bahawa perkataan yang berkaitan dengan Allah juga terdapat dalam bahasa Ibrani, Aram dan Arab purba.

Ini menunjukkan bahawa masyarakat yang menggunakan bahasa Semitik mempunyai perkataan untuk Tuhan yang berasal daripada keluarga bahasa yang sama.

Sebagai contoh, orang Kristian Arab menggunakan perkataan Allah dalam doa dan kitab suci mereka, sama seperti umat Islam.

Begitu juga masyarakat Yahudi purba yang bertutur dalam bahasa Aram menggunakan perkataan seperti Elah atau Elaha untuk merujuk kepada Tuhan.

Dalam Perjanjian Baru, ketika Nabi Isa berada di atas salib menurut kisah Injil, baginda digambarkan menyeru:

“Eli, Eli” atau “Eloi, Eloi”.

Ungkapan ini berkaitan dengan perkataan Semitik El yang bermaksud Tuhan.

Perkataan tersebut mempunyai hubungan bahasa dengan Alaha dalam bahasa Suryani dan Allah dalam bahasa Arab.

Dengan kata lain, walaupun sebutannya berbeza mengikut bahasa, perkataan-perkataan ini mempunyai akar sejarah yang berkaitan.

Perkataan seperti El, Elohim, Alaha dan Allah terus dikenali dalam tradisi bahasa dan agama Semitik sehingga hari ini.

Sebutan perkataan-perkataan tersebut juga dipelihara melalui penggunaan bahasa dan tradisi keagamaan.

Yahweh: Nama yang Sebutan Asalnya Tidak Lagi Pasti

Berbeza dengan perkataan Allah, terdapat satu lagi nama Tuhan dalam kitab Ibrani yang menimbulkan persoalan tentang sebutan asalnya.

Nama tersebut ditulis menggunakan empat huruf Ibrani:

YHWH — Yod, He, Waw, He.

Empat huruf ini dikenali sebagai Tetragrammaton.

Dalam tulisan Ibrani purba, huruf vokal biasanya tidak ditulis. Oleh itu, teks asal hanya mengandungi huruf konsonan.

Pada suatu ketika dalam sejarah, masyarakat Yahudi mula mengelakkan daripada menyebut nama YHWH secara langsung kerana menganggapnya terlalu suci.

Sebagai gantinya, mereka menggunakan perkataan Adonai, yang bermaksud “Tuhanku” atau “Tuanku”.

Amalan ini akhirnya menyebabkan sebutan asal YHWH tidak lagi diketahui dengan pasti.

Apabila para penyalin Yahudi pada Zaman Pertengahan menambahkan tanda vokal pada teks Ibrani, mereka menggunakan tanda vokal yang mengingatkan pembaca supaya menyebut Adonai apabila menemui YHWH.

Kemudian, dalam tradisi penulisan Latin dan Eropah, gabungan huruf YHWH dengan tanda vokal tersebut menghasilkan bentuk nama yang dikenali sebagai Jehovah.

Oleh sebab itu, ramai sarjana bahasa dan sejarah agama menganggap Jehovah sebagai bentuk sebutan yang muncul kemudian, bukannya sebutan asal dalam bahasa Ibrani purba.

Bagaimana pula dengan nama Yahweh?

Yahweh merupakan sebutan yang dibina semula oleh sarjana moden berdasarkan bukti sejarah dan linguistik.

Antara bukti yang digunakan ialah catatan Yunani purba yang cuba menggambarkan sebutan nama Tuhan dalam bahasa Ibrani.

Namun, sebutan Yahweh tetap merupakan hasil pembinaan semula secara ilmiah, bukan sebutan asal yang dapat dibuktikan dengan kepastian mutlak.

Ini tidak bermakna nama YHWH tidak pernah disebut oleh masyarakat Ibrani purba. Sebaliknya, sebutan asalnya dipercayai pernah digunakan sebelum tradisi mengelakkan penyebutan nama suci itu menjadi semakin meluas.

Perbezaan utamanya ialah perkataan seperti El, Eloah, Alaha dan Allah masih mempunyai tradisi sebutan yang diketahui, sedangkan sebutan asal YHWH tidak dapat dipastikan sepenuhnya.

Mengapa Kitab Kejadian 9:26–27 Penting?

Persoalan ini menjadi lebih menarik apabila dikaitkan dengan kisah Nabi Nuh dalam Kitab Kejadian.

Dalam Kitab Kejadian 9:26–27, Nabi Nuh memberikan berkat yang berkaitan dengan keturunannya, iaitu Sem, Yafet dan Kanaan.

Ayat tersebut menyatakan:

“And he said, Blessed be the LORD God of Shem; and Canaan shall be his slave. God shall enlarge Japheth, and he shall dwell in the tents of Shem; and Canaan shall be his slave.”

Dalam tradisi Yahudi, Kristian dan Islam, Sem sering dikaitkan dengan asal usul masyarakat Semitik.

Antara masyarakat yang menggunakan bahasa Semitik ialah orang Arab, Ibrani, Aram dan Assyria.

Sementara itu, Yafet secara tradisional dikaitkan dengan bangsa-bangsa di kawasan utara dan, dalam tafsiran kemudian, dengan masyarakat Yunani, Rom serta Eropah.

Berdasarkan tafsiran keagamaan tertentu, berkat Nabi Nuh ini mempunyai makna yang lebih mendalam daripada sekadar hubungan keturunan.

Terdapat dua perkara penting yang boleh diperhatikan.

Pertama, Tuhan dikaitkan secara khusus dengan Sem.

Ungkapan “Blessed be the LORD God of Shem” menunjukkan hubungan istimewa antara Tuhan dengan keturunan Sem dalam kisah tersebut.

Dalam tafsiran keagamaan, hubungan ini boleh difahami sebagai lambang pemeliharaan pengetahuan tentang Tuhan dalam kalangan keturunan Sem.

Kedua, Yafet digambarkan akan tinggal di dalam khemah-khemah Sem.

Ungkapan ini telah ditafsirkan dengan pelbagai cara oleh ahli agama sepanjang sejarah.

Salah satu tafsirannya ialah keturunan Yafet akan menerima manfaat rohani daripada warisan keagamaan keturunan Sem.

Dengan kata lain, masyarakat di luar lingkungan Semitik juga boleh mengenali Tuhan melalui tradisi keagamaan yang berasal daripada masyarakat Semitik.

Namun, perlu dijelaskan bahawa ini merupakan satu tafsiran teologi, bukannya satu-satunya maksud yang disepakati bagi ayat tersebut.

Nama Tuhan dalam Khemah-Khemah Sem

Jika ungkapan “tinggal di dalam khemah-khemah Sem” difahami sebagai lambang menerima warisan keagamaan masyarakat Semitik, maka timbul satu persoalan menarik:

Apakah nama atau perkataan yang digunakan oleh masyarakat Semitik untuk menyebut Tuhan?

Sejarah bahasa menunjukkan bahawa masyarakat Semitik menggunakan pelbagai perkataan yang mempunyai hubungan linguistik, seperti:

El — Eloah — Elaha — Alaha — Allah.

Perkataan-perkataan ini mempunyai hubungan dengan akar kata Semitik yang telah digunakan sejak zaman purba.

Dalam bahasa Ibrani, terdapat perkataan El dan Elohim.

Dalam bahasa Aram, terdapat Elah dan Elaha.

Dalam bahasa Suryani, terdapat Alaha.

Dalam bahasa Arab pula, terdapat Ilah dan Allah.

Kesemuanya menunjukkan hubungan sejarah antara bahasa-bahasa Semitik dalam penggunaan perkataan yang merujuk kepada Tuhan.

Sebaliknya, YHWH mempunyai sejarah yang berbeza.

YHWH merupakan nama khusus Tuhan dalam tradisi kitab Ibrani, sedangkan El, Eloah, Alaha dan Allah berkaitan dengan perkataan umum atau gelaran bagi Tuhan dalam bahasa masing-masing.

Oleh itu, kedua-duanya tidak boleh dianggap sebagai jenis nama yang sama sepenuhnya.

Walaupun sebutan asal YHWH tidak dapat dipastikan, nama tersebut memang berasal daripada tradisi masyarakat Ibrani purba, yang juga merupakan sebahagian daripada dunia Semitik.

Perbezaan ini penting supaya perbandingan sejarah dan bahasa dibuat dengan lebih tepat.

Kesimpulan: Nama yang Terus Hidup dalam Bahasa Semitik

Sejarah bahasa menunjukkan bahawa perkataan Allah mempunyai hubungan rapat dengan perkataan untuk Tuhan dalam pelbagai bahasa Semitik purba.

Daripada El dalam bahasa Kanaan dan Ibrani, kepada Alaha dalam bahasa Suryani, hinggalah kepada Allah dalam bahasa Arab, terdapat kesinambungan linguistik yang dapat dikesan.

Sementara itu, YHWH merupakan nama khusus Tuhan dalam kitab Ibrani yang sebutan asalnya tidak lagi dapat dipastikan dengan sepenuhnya.

Jehovah ialah bentuk sebutan yang berkembang kemudian, manakala Yahweh ialah pembinaan semula berdasarkan kajian sejarah dan bahasa.

Apabila perkara ini dikaitkan dengan berkat Nabi Nuh dalam Kejadian 9:26–27, muncul satu tafsiran teologi yang menarik.

Jika khemah-khemah Sem melambangkan tempat terpeliharanya warisan ketuhanan, maka perkataan-perkataan Semitik seperti El, Eloah, Alaha dan Allah boleh dilihat sebagai sebahagian daripada warisan bahasa keagamaan tersebut.

Dari sudut pandangan Islam, hal ini juga boleh dikaitkan dengan keyakinan bahawa Islam bukanlah agama yang terpisah daripada tradisi Nabi Nuh, Nabi Ibrahim dan para nabi terdahulu, tetapi merupakan kesinambungan serta pemulihan ajaran tauhid yang dibawa oleh mereka.

Dalam kerangka tafsiran ini, Islam yang muncul dalam lingkungan masyarakat Arab Semitik boleh difahami sebagai kesinambungan terakhir warisan keimanan Sem dan Nabi Ibrahim.

Namun, hubungan antara sejarah bahasa dengan kesimpulan teologi ini perlu dibezakan. Persamaan akar kata merupakan perkara yang boleh dikaji secara linguistik, sedangkan dakwaan bahawa sesuatu agama merupakan pemulihan terakhir agama para nabi ialah persoalan keimanan dan tafsiran agama.

Akhirnya, persoalan Allah dan Yahweh bukan sekadar tentang perbezaan sebutan nama Tuhan. Ia juga membuka ruang untuk memahami hubungan sejarah antara bahasa, kitab suci dan warisan keagamaan masyarakat Semitik yang telah berkembang selama ribuan tahun.